Specoria
Menü
EN Ücretsiz test
← Tüm içgörüler
Türkiye6 dk okuma

Türk ödeme yolculuğu, yapay zekâ ajanının gözünden: yedi engel ve çözümleri

Zorunlu üyelik, il ve ilçe menüleri, T.C. kimlik numarası, SMS kodu, 3D Secure, kapıda ödeme ve havale. Tipik bir Türk ödeme sayfasının her adımında yapay zekâ alışveriş ajanının ne yapabildiği, ne yapamadığı ve mağazanın neyi değiştirebileceği.

Yapay zekâ alışveriş ajanları artık ödeme adımına kadar geliyor. Biri Chrome'daki Claude'a, Gemini'ye ya da ChatGPT'nin tarayıcısına bir şey almasını söylediğinde ajan ürünü bulur, sepeti doldurur ve ödeme adımına yürür. Türk mağazalarının ödeme sayfası da çoğu zaman tam burada, bu ajanların büyük ölçüde üzerinde geliştirilip sınandığı mağazalardan ayrışır.

Bu rehber, ajan simülatörümüzün Türk mağazalarında baktığı yedi ödeme özelliğini anlatıyor: her biri nedir, ajan onunla ne yapabilir, ne yapamaz ve siz neyi değiştirebilirsiniz. İyi ve kötü mağazaların sıralaması değil; kendi koşularımızdan istatistik de içermiyor, çünkü henüz yeterince büyük bir örneklemimiz yok. Aşağıdaki birkaç rakam Ticaret Bakanlığı'ndan, bağlantılarıyla.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Kendi durumunuz için mevzuatın güncel metnine ve hukuk danışmanınıza başvurun.

Ödeme sayfasını nasıl gözlüyoruz?

Simülatörümüzdeki bir ajan ödeme adımına ya da hemen öncesindeki giriş veya misafir ekranına ulaştığında sayfa yalnızca gözlenir: alan etiketlerini ve adlarını, otomatik doldurma ipuçlarını, açılır menülerin seçenek sayısını ve sayfa metnini okuruz. Hiçbir alana yazmaz, hiçbir şey seçmez, hiçbir şey göndermeyiz; ajan da ödeme adımının ötesine geçmez. Hiçbir ajan ödeme adımına ulaşmadıysa aşağıdaki maddelerin hepsi tahmin edilmez, "ölçülmedi" olarak raporlanır.

Maddelerden üçü, mağazanın çoğu zaman düzeltebildiği şeyler olduğu için proje panelinde görev açar: T.C. kimlik numarası alanı, ödemeden önce SMS doğrulaması ve otomatik doldurma ipucu olmayan il ve ilçe alanları. Zorunlu üyelik bir sürtünme maddesi olarak kaydedilir. 3D Secure, kapıda ödeme ve havale yalnızca bilgidir.

Ajanlar ödeme adımında zaten ne yapıyor?

Listeden önce akılda tutulacak bir nokta: başlıca ajanlar hassas adımlarda kontrolü bir insana geri verecek şekilde tasarlandı.

  • Anthropic, Chrome'daki Claude'un satın alma ya da kişisel veri paylaşma gibi yüksek riskli işlemlerden önce kullanıcıya sorduğunu söylüyor.
  • Google, ajanlı ödemesinin her zaman alışverişçinin iznini istediğini ve ancak alışverişçi satın almayı ve teslimat bilgilerini onayladıktan sonra satın aldığını söylüyor.

Yani hedef, alışverişçi olmadan ödeme yapan bir ajan değil. Hedef, ajanın her şeyi doğru doldurarak o son onaya kadar gelebilmesi; alışverişçinin yalnızca onaylaması gereksin.

1. Zorunlu üyelik (misafir alışveriş yok)

Nedir: ödeme sayfası alışverişçiden hesap açmasını ya da giriş yapmasını ister; "üye olmadan devam et" seçeneği yoktur.

Ajan ne yapabilir, ne yapamaz: ajan alışverişçi adına hesap açmaz, giriş yapmaz. Misafir seçeneği yoksa alışveriş burada durur ve insana döner.

Nasıl düzeltilir: misafir alışveriş sunun; hesap açmayı siparişten sonra önerin. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nde alıcının hesap açmasını şart koşan bir hüküm bulamadık; ön bilgilendirme kuralları alıcının değil, satıcının kimliğiyle ilgilidir.

2. İl ve ilçe menüleri

Nedir: adres formunda bir il menüsü ve ancak il seçilince dolan bir ilçe menüsü vardır. Türkiye'de adres, Nüfus Hizmetleri Kanunu'nda tanımlanan Ulusal Adres Veri Tabanı (UAVT) çerçevesinde bu düzeylerden mahalle ve sokağa kadar inen bileşenlerle kurulur.

Ajan ne yapabilir, ne yapamaz: ajan bağlı menüleri çoğu zaman kullanabilir, ama onları sırayla seçmesi ve ikinci listenin yüklenmesini beklemesi gerekir. Açık etiketler yoksa hangi alanın il, hangisinin ilçe olduğunu anlayamayabilir.

Nasıl düzeltilir: alanlara görünür etiket ve standart otomatik doldurma ipuçlarını verin (il için autocomplete="address-level1", ilçe için address-level2); il seçilince ilçe listesi aynı sayfada yüklensin.

3. T.C. kimlik numarası alanı

Nedir: ödeme adımında alıcının 11 haneli T.C. kimlik numarası için zorunlu bir alan.

Ajan ne yapabilir, ne yapamaz: ajan bu alanı alışverişçiye sormadan dolduramaz; çoğu burada durur. Bu, alışverişçinin vermesi gereken kişisel bir veridir.

Nasıl düzeltilir: yalnızca gerçekten gerektiğinde isteyin, aksi halde isteğe bağlı yapın. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 2018 tarihli duyurusuna göre bireysel tüketiciye satışta alıcı kimlik numarasını vermezse e-Arşiv faturada 11111111111 yazılabiliyor. Kişisel verilerin korunması mevzuatı da verinin amaçla sınırlı ve ölçülü olmasını bekliyor; Kişisel Verileri Koruma Kurulu, internet sitesinde üyelik açmak için T.C. kimlik numarası istenmesini hukuka aykırı buldu. Gerçekten gerekiyorsa (örneğin bazı ürünlerde), nedenini alanın yanında yazın.

4. Ödemeden önce telefon ya da SMS doğrulaması

Nedir: alışverişçi ödeme yapmadan önce site SMS ile bir kod gönderir ve kodun girilmesini ister.

Ajan ne yapabilir, ne yapamaz: ajan kodu alamaz. İnsan araya girmeden alışveriş ilerleyemez.

Nasıl düzeltilir: telefon doğrulamasını ödemeden önce zorunlu tutmayın. Gerekiyorsa siparişten sonra ya da yalnızca riskli işlemlerde isteyin. Mağazaların ödeme adımında alıcının telefonunu doğrulamasını zorunlu tutan bir kural bulamadık. Alışverişçilerin çoğunun bildiği tek kullanımlık kod bankanın 3D Secure adımından gelir; o ayrı bir konudur (sıradaki madde).

5. 3D Secure

Nedir: kartlı ödeme, kartı çıkaran bankanın doğrulama ekranına gider; genellikle tek kullanımlık bir kodla. Ticaret Bakanlığı'na göre 2025'te Türkiye'de e-ticaretteki kartlı ödemelerin %64,1'i 3D Secure ile yapıldı.

Ajan ne yapabilir, ne yapamaz: son adım her zaman kart sahibindedir. Bu tasarım gereğidir, mağazanızın kusuru değildir. Örneğin Shopify'ın WebMCP ödeme araçları 3D Secure için kontrolü alıcıya geri verir.

Nasıl düzeltilir: kaldırılacak bir şey yok. Bu adımdan önce son fiyatı ve kargo ücretini içeren sipariş özetinin görünür olduğundan emin olun; böylece ajan işi alışverişçiye her şey zaten doğruyken devredebilir.

6. Kapıda ödeme

Nedir: alışverişçi kargo geldiğinde öder. Ticaret Bakanlığı 2025'te kapıda ödemenin e-ticaret ödemelerindeki payını %3,5 olarak veriyor.

Ajan ne yapabilir, ne yapamaz: ödeme kapıda yapıldığı için ajan siparişi hiç kart bilgisi olmadan hazırlayabilir. Siparişi vermeden önce yine de alışverişçiden onay ister.

Nasıl düzeltilir: kapıda ödemenin olup olmadığını ve ücretini yalnızca ödeme adımında değil, ürün ya da kargo sayfasında da açıkça yazın. Ajan, ancak son adımda öğrendiği bir ücreti karşılaştıramaz.

7. Havale / EFT

Nedir: sipariş verilir, alışverişçi parayı sonradan mağazanın banka hesabına gönderir. Ticaret Bakanlığı'na göre 2025'te havale/EFT e-ticaret ödemelerinin %29,2'sini oluşturdu; kartlı ödemelerden (%62,5) sonra ikinci sırada.

Ajan ne yapabilir, ne yapamaz: ajan siparişi onay adımına kadar getirebilir, ama ödemenin kendisi sonradan insan tarafından yapılır.

Nasıl düzeltilir: ödeme talimatını, ödeme için süreyi ve ödenmeyen siparişe ne olacağını (örneğin ne zaman iptal edildiğini) sipariş verilmeden önce düz metinle yazın.

Önce ne yapılmalı?

  1. Misafir alışveriş sunun.
  2. Gerçekten gerekmiyorsa T.C. kimlik numarasını isteğe bağlı yapın; gerekiyorsa nedenini yazın.
  3. SMS doğrulamasını ödemeye giden yolun dışına alın.
  4. İl ve ilçe alanlarınızı etiketleyin ve otomatik doldurma ipuçlarını ekleyin.
  5. Son toplamı, kargo ücretini ve kapıda ödeme ücretini ödeme adımından önce gösterin.

Ajan simülatörümüz, bunlardan hangisiyle bir ajanın mağazanızda gerçekten karşılaştığını gösterir; gözler ama hiçbir alana yazmaz. Ücretsiz hazırlık testiyle başlayın.

Kaynaklar